Het islamfundamentalisme van Al-Qaida wordt vaak beschouwd als een terugval in de Middeleeuwen. Volgens John Gray, hoogleraar European Thought aan de London School of Economics, gaat het echter om een bij uitstek modern en dus Westers project, een nevenproduct van de globalisering. Net zoals het communisme en het nationaal-socialisme wil het islamfundamentalisme de wereld radicaal transformeren. In die zin is Al-Qaida eerder verwant met de revolutionaire anarchisten uit de negentiende eeuw.

De intellectuele grondslagen van de radicale islam vinden we terug bij de Egyptische denker Sayyid Qutb (de New York Times noemde hem de filosoof van de islamterreur) die echter, meer dan wordt onderkend, schatplichtig is aan het vooruitgangsgeloof en de idee van een revolutionaire voorhoede die teruggaat tot de jakobijnen uit de Franse revolutie. Het boek gaat dus niet zozeer over Al-Qaida maar over het vooruitgangsgeloof dat het terreurnetwerk van Osama bin Laden gemeen heeft met de Westerse vijand die zij bestrijden. Al-Qaida combineert dit met islamitische tradities, de modernste communicatietechnologie en een organisatiestructuur een multinationaal bedrijf waardig.

In het hoofdstuk 'de metamorfose van oorlog' betoogt Gray (ontleend aan de Israëlische militaire historicus Martin Van Creveld) dat het Clausewitz-model van oorlog tussen soevereine staten verschrikkelijke gevolgen heeft gehad. Maar hier kon oorlog tenminste nog beëindigd worden door een verdrag. Een wereld waarin terreurgroepen ontsnappen aan elke controle van de statengemeenschap kent permanente en oncontroleerbare low intensity conflicts waaraan geen einde komt. Het grote gevaar is niet de totalitaire staat maar de afwezigheid van elk gezag.

Ook de Amerikaanse buitenlandpolitiek van het kabinet-Bush heeft een hoog utopisch gehalte. Gray noemt de Amerikaanse neoconservatieven rechtse bolsjewieken die geloven in schepping door vernietiging. Het Amerikaanse universalisme - want dat is het en geen Realpolitik - dicteert dat alleen 'marktstaten' legitiem zijn. De enige doelstelling van dergelijke staten is het verhogen van de welvaart van zijn burgers. Gray hekelt de neo-liberale utopie van een universele vrije markt en ziet nieuwe conflicten ontstaan door energieschaarste. Technologie kan de beschikbaarheid van natuurlijke hulpbronnen wel rekken maar niet overbruggen.

Gray blinkt uit in het leggen van dwarsverbanden. Toch blijft hij wazig als het gaat over immigratie. Ook zijn verplicht nummertje over 'extreem-rechts' is weinig relevant. De inzichten van Gray zijn overigens niet nieuw: utopisch denken en vooruitgangsgeloof worden al decennialang onderuit gehaald door nieuw-rechtse denkers zoals Alain de Benoist. Desondanks is het een goede zaak dat ook een groter publiek hiermee kan kennis maken.

jan.lievens@vlaamsbelang.org

Uit: Vlaams Blok Magazine - februari 2004.

---